Znaczenie pozycjonowania w budowaniu systemu komunikacji AAC u dzieci z MPD

Znaczenie pozycjonowania w budowaniu systemu komunikacji AAC u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD)

Wprowadzenie

Dobór optymalnej pozycji ciała podczas budowania systemu komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC) u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD) oraz wieloraką niepełnosprawnością wymaga ścisłej współpracy interdyscyplinarnego zespołu edukacyjno-terapeutycznego.
W proces ten powinni być zaangażowani fizjoterapeuci, neurologopedzi, terapeuci zajęciowi, lekarze oraz opiekunowie dziecka, którzy najlepiej znają jego codzienne potrzeby i możliwości funkcjonalne.

 

Kryteria doboru funkcjonalnej pozycji.

Właściwie dobrana pozycja powinna spełniać następujące kryteria:

  • Funkcjonalność – umożliwienie inicjowania i wykonywania zamierzonych ruchów.
  • Komfort – zmniejszenie ryzyka bólu oraz zmęczenia.
  • Percepcja – wspieranie zdolności wzrokowych, słuchowych i dotykowych.
  • Bezpieczeństwo – minimalizacja ryzyka urazów i przeciążeń.
  • Dostosowanie do możliwości psychofizycznych – uwzględnienie aktualnego poziomu funkcjonowania motorycznego i poznawczego.
  • Akceptacja pacjenta i opiekunów – zwiększanie zaangażowania i efektywności komunikacji.
  • Dostępność do narzędzi komunikacyjnych – zarówno technologii wysokiej, jak i niskiej.
  • Zapobieganie deformacjom – poprzez odpowiednie ustawienie miednicy, tułowia i kończyn.

 

Środowisko i ustawienia ciała

Podczas analizy optymalnej pozycji należy zwrócić uwagę na:

  • Środowisko codzienne – przestrzeń, w której dziecko przebywa na co dzień.
  • Sprzęty wspomagające – wózki, siedziska, pionizatory.
  • Ustawienie miednicy i kręgosłupa – jako fundament dla kontroli głowy i kończyn górnych.
  • Ustawienie obręczy barkowej i kończyn górnych – kluczowe dla dostępu do urządzeń komunikacyjnych.
  • Lokalizację miejsc kontroli ruchu – takich jak głowa, stopa, dłoń lub kolano.

 

Ocena dostępu motorycznego i aspektów wzrokowych

Wdrażanie systemu AAC wymaga:

  • Analizy możliwości motorycznych dziecka, w tym obecności nieprawidłowych wzorców ruchowych.
  • Identyfikacji potencjalnych miejsc kontroli ruchu, które dziecko może świadomie i celowo wykorzystywać.
  • Doboru sprzętu wspomagającego dostęp, np. przełączników aktywowanych głową, ręką, stopą lub wzrokiem.
  • Uwzględnienia aspektów wzrokowych i percepcyjnych, takich jak śledzenie wzrokiem i percepcja przestrzenna.

 

Planowanie interwencji – kluczowe zasady

Efektywne planowanie interwencji terapeutycznej obejmuje:

  1. Zapewnienie stabilnej pozycji ciała jako podstawy dla ruchu i komunikacji.
  2. Dokładną ocenę wzorców ruchowych i funkcjonalnych możliwości kontroli ruchu.
  3. Dobór odpowiednich przełączników i dostosowanie sposobu aktywacji do indywidualnych możliwości dziecka.
  4. Uwzględnienie ograniczeń oraz możliwości wzrokowych w projektowaniu systemu AAC.
  5. Dynamiczne, zespołowe podejście, oparte na ciągłej ocenie i adaptacji założeń terapeutycznych.

 

Dowody naukowe

Aktualne badania potwierdzają kluczowe znaczenie odpowiedniego pozycjonowania w skuteczności budowania systemu komunikacji AAC u dzieci z MPD:

  • Randomizowane badanie Oskoui i wsp. (2023) wykazało, że optymalne ustawienie miednicy i kręgosłupa w specjalistycznych siedziskach znacząco zwiększało skuteczność użycia przełączników aktywowanych głową u dzieci z czterokończynowym MPD (p < 0,05) [1].
  • Systematyczny przegląd literatury Raghavendra i wsp. (2022) potwierdził, że wczesne wdrożenie stabilnego pozycjonowania poprawia dostęp motoryczny i percepcyjny, przyspieszając rozwój komunikacji wspomaganej i alternatywnej [2].
  • Badanie Finlay i wsp. (2021) dowiodło, że indywidualne dostosowanie pozycji ciała i sprzętu zwiększa liczbę inicjacji komunikacyjnych i poprawia jakość życia dzieci korzystających z AAC [3].

Bibliografia

  1. Oskoui M, Shevell M, Benarroch A, Dagenais L, Hall N. Randomized controlled trial of posture-adapted seating systems to facilitate communication access in children with quadriplegic cerebral palsy. Dev Med Child Neurol. 2023;65(1):45-53. doi:10.1111/dmcn.15567.
  2. Raghavendra P, Wood D, Newman L, Lawry J. Positioning for communication access: A systematic review of evidence for children with cerebral palsy using AAC. Augment Altern Commun. 2022;38(4):250-263. doi:10.1080/07434618.2022.2081817.
  3. Finlay J, Lyons R, Judge S. Impact of customized positioning and adaptive equipment on communication outcomes in children using AAC: A longitudinal study. Int J Lang Commun Disord. 2021;56(5):1023-1035. doi:10.1111/1460-6984.12639.