Celem artykułu jest przedstawienie 5 podstawowych systemów klasyfikacji funkcji w mózgowym porażeniu dziecięcym. Wszystkie systemy są wystandaryzowane, wiarygodne i wzajemnie uzupełniające się.
W tradycyjnych klasyfikacjach opierano się głównie na podziale topograficznym występujących zaburzeń (postać czterokończynowa, niedowład jednostronny, diplegia) lub/i rodzaju zaburzeń napięcia mięśniowego (spastyczność, zaburzenia dyskinetyczne, ataksja, postać mieszana)
Mózgowe porażenie dziecięce jest najczęstszym zaburzeniem rozwojowym objawiające się nieprawidłowościami postawy i ruchu spowodowanym niepostępującym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego lub zaburzeniami we wczesnym okresie jego rozwoju.
Zaburzeniom funkcji motorycznych towarzyszą często zaburzenia innych obszarów funkcjonowania (wzrok, słuch, padaczka, ból, niepełnosprawność intelektualna, wtórne zaburzenia mięśniowo-szkieletowe), co utrudnia lub uniemożliwia wykonywanie czynności codziennych i ogranicza uczestniczenie.
Klasyfikacje funkcjonalne w mózgowym porażeniu dziecięcym:
🔽 GMFCS – Gross Motor Function Classification System
System klasyfikacji Motoryki Dużej GMFCS (Gross Motor Function Classification System)
Opisuje, w jaki sposób funkcjonuje i porusza się dziecko/osoba w sytuacjach codziennych: w domu, przedszkolu, szkole, na wycieczce, na treningu, kiedy wsiada do autobusu lub wybiera się na spotkanie z przyjaciółmi. Jest 5 stopniowym systemem oceny poziomu funkcjonowania, w którym różnice dotyczą możliwości i ograniczeń w poruszaniu się (samodzielnym lub z pomocą) i potrzeb w zakresie korzystania z pomocy urządzeń pomocniczych lub technicznych dla przemieszczania się: kuli, balkoników, wózków z napędem ręcznym lub elektrycznym. Klasyfikacja GMFCS pomaga w zrozumieniu możliwości motorycznych dziecka, jego potrzeb odnośnie dostosowaniu otoczenia, zastosowania pomocy technicznych, wyznaczaniu celów i planowania leczenia, ustalania wskazań do podejmowania decyzji leczniczych np interwencji chirurgicznych, leczenia spastyczności i innych.System klasyfikacji funkcji motorycznych GMFCS 6-12 lat
Poziom I – Dziecko samodzielnie chodzi wewnątrz i na zewnątrz, Biega i skacze, ale może mieć ograniczenia co do szybkości , koordynacji i równowagi. Poziom II – Dziecko samodzielnie chodzi w większości sytuacji, wchodzi po schodach trzymając się poręczy. Może mieć trudności z chodzeniem na dłuższych dystansach (potrzeba korzystania z pomocy technicznych(wózek, kule, balkonik). Poziom III – Dziecko potrafi samodzielnie siadać. Może chodzić z pomocą przyrządów podtrzymujących (balkonik, kule, laski)- najczęściej wewnątrz. Korzysta z wózków z napędem ręcznym lub elektrycznym przemieszczając się na dłuższych dystansach. Poziom IV – Siedzi z pomocą. Potrzebuje fizycznej pomocy przy przemieszczaniu się na krótkich dystansach, W większości sytuacji korzysta z wózków z napędem elektrycznym lub chodzików podtrzymujących ciało.Na zewnątrz jest przewożone lub korzysta z wózka elektrycznego. Poziom V – Dziecko jest przewożone w wózkach z napędem ręcznym lub elektrycznym. Ma znaczne ograniczenia w kontroli głowy i postawy ciała oraz przeciwko sile grawitacji , oraz trudności w kontroli ruchów kończyn. Szczegółowy opis poziomów funkcjonowania i przedziały wiekowe znajdziesz na stronie www.canchild.ca🔽 MACS – Manual Ability Classification System
System klasyfikacji zdolności manualnych MACS(Manual Ability Classification System)
System MACS opisuje, w jaki sposób dzieci używają rąk w czynnościach codziennych. MACS opisuje zdolności posługiwania się przedmiotami – nie ocenia umiejętności dla każdej ręki osobno. System MACS stosuje się w przedziale wiekowym 4-18 lat. Dla oceny poziomu funkcjonalnego należy ocenić umiejętności manualne w ważnych dla dziecka sytuacjach np: samoobsługa: ubieranie się, nakładanie części ubioru, wiązanie butów, zapinanie kurtki itp, jedzenie, czynności pielęgnacyjne, zabawa, pisanie. Poziom I – dziecko łatwo i skutecznie posługuje się przedmiotami. Ograniczenia dotyczą łatwości posługiwania się przedmiotami. Poziom II – dziecko posługuje się większością przedmiotów, a ograniczenia dotyczą jakości i szybkości wykonania. Poziom III – dziecko z trudem posługuje się przedmiotami i wymaga pomocy dla rozpoczęcia lub zmodyfikowania czynności. dzieci mają ograniczoną zdolność sięgania i manipulowania. Poziom IV – dziecko posługuje się w sposób ograniczony przedmiotami łatwymi do użytku i wymaga znacznych dostosowań otoczenia i zadania. Poziom V – dziecko nie posługuje się samodzielnie nawet łatwymi w użyciu przedmiotami. Wymaga stałego nadzoru. Może wykonywać proste ruchy (naciskanie przycisku). Dla dzieci młodszych (wiek: 1-4 lat ) został stworzony system Mini-MACS Mini-Manual Ability Classification System for children with cerebral palsy 1 – 4 years of age🔽 CFCS – Communication Functioning Classification System
System klasyfikacji funkcji komunikacyjnych CFCS (Communication Function Classification System)
Klasyfikacja CFCS opisuje sposób porozumiewania się dziecka w sytuacjach codziennych ze znanymi i obcymi rozmówcami. CFCS skupia się na domenie uczestnictwa i aktywności w ujęciu ICF (Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania). Komunikacja rozumiana jest ,jako wysyłanie informacji przez nadawcę i jej odczytanie/odbiór “rozkodowanie”przez odbiorcę. Klasyfikacja CFCS obejmuje wszystkie sposoby porozumiewania się – werbalne i niewerbalne (mowa, gesty, mimika, obrazy, AAC(komunikacja alternatywna i wspomagająca), porozumiewanie się za pomocą ruchów gałek ocznych). Podstawą różnicowania między 5 poziomami jest możliwość przyjmowania przez dziecko/dorosłego roli nadawcy i odbiorcy, tempa prowadzonej komunikacji i rodzaju partnera w komunikacji (znany/obcy). Poziom I – efektywny nadawca i odbiorca ze znanymi i nieznanymi rozmówcami. Poziom II – efektywny nadawca i odbiorca ze znanymi i nieznanymi rozmówcami, ale tempo komunikacji jest wolniejsze. Poziom III – efektywny nadawca i odbiorca w komunikacji ze znanymi rozmówcami. Poziom IV – niespójny/niekonsekwentny nadawca i odbiorca w komunikacji ze znanymi rozmówcami. Poziom V – sporadycznie efektywny nadawca i odbiorca w komunikacji ze znanymi rozmówcami.🔽 EDACS – Eating and Drinking Ability Classification System
System klasyfikacji funkcji przyjmowania pokarmu EDACS (Eating and Drinking Ability Classification System)
System EDACS opisuje umiejętności jedzenia i picia u osób z mózgowym porażeniem dziecięcym od 3 roku życia po dorosłość. Dwa kluczowe zagadnienia, na których opiera się EDACS to BEZPIECZEŃSTWO przyjmowania pokarmu (ocena ryzyka zakrztuszenia się i/lub aspiracji pokarmu) oraz EFEKTYWNOŚĆ przyjmowania pokarmów.
System klasyfikacji jest wiarygodny dla wieku powyżej 3 lat. Dla dzieci młodszych zaleca się stosowanie klasyfikacji Mini -EDACS (18-36 miesięcy) opartej na tych samych założeniach.
Sellers D., et al. 2014, Sellers D,Mini-EDACS: Development of the Eating and Drinking Ability Classisfication System for Young Children with Cerebral Palsy” DMCN, 2022
Poziom I – jedzenie i picie jest bezpieczne i wydajne. Dziecko spożywa posiłki bez trudności, czas spożywania posiłku nie różni się od rówieśników).
Poziom II – jedzenie i picie jest bezpieczne, ale dziecko potrzebuje więcej czasu na posiłek. Może okazjonalnie wystąpić krztuszenie przy przyjmowaniu dużych porcji pokarmu lub płynu.
Poziom III – osoba je samodzielnie, ale z ograniczeniami, które dotyczą bezpieczeństwa i efektywności spożywania posiłków. Najczęściej osoby spożywają pokarmy o konsystencji papki. Ryzyko zakrztuszenia się.
Poziom IV – ryzyko aspiracji pokarmu lub płynu. znaczne ograniczenia dotyczące bezpieczeństwa przyjmowania pokarmów/ płynów. Możliwe doustne przyjmowanie pożywienia przy dostosowaniach.
Poziom V – wysokie ryzyko aspiracji pokarmu lub płynu. Doustne żywienie ze znacznymi ograniczeniami. bezpieczeństwa i wydajności. Konieczność rozważenie żywienia gastroenteralnego.
link do klasyfikacji EDACS w j.polskim
https://www.sussexcommunity.nhs.uk/patients-and-visitors/resources/research-resources/polish-edacs
🔽 VFCS – Visual Functioning Classification System
System klasyfikacji funkcji wzrokowych VFCS(Visual Function Classification System)
Skala VFCS skupia się na domenach: aktywność i uczestnictwo w modelu ICF niezależnie od zaburzeń budowy i funkcji ciała leżących u podstaw zaburzeń widzenia. VFCS ocenia, jak efektywnie i jak często dziecko korzysta ze wzroku do wykonywania codziennych czynności, czy potrzebuje dostosowań otoczenia lub wsparcia ze strony innych modalności sensorycznych do wykonywania czynności wymagających użycia wzroku. Poziom I – Łatwo i skutecznie korzysta z funkcji wzrokowych w zadaniach wymagających użycia wzroku. Poziom II – Skutecznie korzysta z funkcji wzrokowych, ale może potrzebować strategii kompensacyjnych, które samo inicjuje. Poziom III – dziecko korzysta z funkcji wzrokowych, ale wymaga adaptacji. Poziom IV – dziecko wykorzystuje funkcje wzrokowe w znacznie zaadoptowanym środowisku. Wykonuje tylko część czynności związanych z widzeniem. Poziom V – dziecko nie używa wzroku/funkcji wzrokowych nawet w bardzo zaadoptowanym otoczeniu. Nie ma oficjalnego tłumaczenia klasyfikacji VFCS na język polski https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/dmcn.14270We wszystkich systemach klasyfikacji funkcji wyróżnia się 5 poziomów funkcjonowania, a różnice między nimi określają stopień trudności w codziennym funkcjonowaniu i potrzebę dostosowań środowiskowych. Każdy z poziomów funkcjonowania jest osobną kategorią i różnice pomiędzy nimi są znaczące klinicznie.
Poziom I oznacza całkowicie samodzielne funkcjonowanie, a poziom V oznacza ograniczenia funkcjonalne znacznego stopnia i potrzebę znacznych dostosowań otoczenia.
Wszystkie klasyfikacje opisują funkcjonowanie dziecka w sytuacjach codziennych (performance), a nie wykonanie czynności w ściśle dostosowanym otoczeniu (capacity).
Każdy system klasyfikacji powinien być oceniany niezależnie. Przykład: dziecko z poziomu GMFCS (motoryka) III może być sklasyfikowane wg CFCS (komunikacja) II i/lub EADCS I.
Klasyfikacje funkcjonalne w mózgowym porażeniu dziecięcym
We wszystkich systemach klasyfikacji funkcji wyróżnia się 5 poziomów funkcjonowania, a różnice między nimi określają stopień trudności w codziennym funkcjonowaniu i potrzebę dostosowań środowiskowych. Każdy z poziomów funkcjonowania jest osobną kategorią i różnice pomiędzy nimi są znaczące klinicznie.
Poziom I oznacza całkowicie samodzielne funkcjonowanie, a poziom V oznacza ograniczenia funkcjonalne znacznego stopnia i potrzebę znacznych dostosowań otoczenia.
Wszystkie klasyfikacje opisują funkcjonowanie dziecka w sytuacjach codziennych (performance), a nie wykonanie czynności w ściśle dostosowanym otoczeniu (capacity).
Każdy system klasyfikacji powinien być oceniany niezależnie. Przykład: dziecko z poziomu GMFCS (motoryka) III może być sklasyfikowane wg CFCS (komunikacja) II i/lub EADCS I