POZYCJONOWANIE DZIECKA Z MPD
Dzieci z własnej woli nie chcą przebywać zbyt długo w jednej pozycji, ich wewnętrzną potrzebą jest ruch, aktywność fizyczna i zmiana ustawienia swojego ciała. Dzięki wprawianiu ciała w ruch, uzyskujemy zwiększoną aktywności mięśni, dostarczamy ciału nowych, różnorodnych doznań sensorycznych oraz wpływamy w ten sposób na pobudzenie układu nerwowego oraz na regulację emocjonalną. Dlatego tak ważne jest, aby wesprzeć dzieci w tym procesie, jeżeli same nie są w stanie zmieniać pozycji i przemieszczać się. W poniższym artykule spróbujemy omówić na co zwrócić uwagę przy pozycjonowaniu dziecka z MPD tak, aby było to najbardziej optymalne dla jego indywidualnych potrzeb i rozwoju.
Na czym polega pozycjonowanie?
Programy pozycjonujące są to wszystkie zaplanowane aktywności i interwencje, które wpływają na postawę i funkcję danego dziecka. Zgodnie z modelem ICF, planując odpowiednie pozycjonowanie, poza poprawą struktury i funkcji, chcemy docelowo wpłynąć poprzez dobranie pozycji na większą aktywność i uczestnictwo dziecka w życiu codziennym i w grupie rówieśniczej. (3)
Dobór pozycji jest uzależniony od poziomu funkcjonowania motorycznego. Dzieci które mają ograniczone możliwości motoryczne, powinny mieć wdrożoną 24-godzinną koncepcję pozycjonowania, czyli staramy się żeby możliwie dobrze zabezpieczyć cały czas w ciągu doby, m.in. przeciwdziałając powstawaniu deformacji.
Poniższy wykres przedstawia zależność interwencji terapeutycznej w zależności od poziomu funkcjonowania dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym,
Mayston in Cerebral Palsy Science and Clinical practice 2017
(1) W przypadku dzieci z poziomów I i II GMFCS nacisk w terapii kładziemy na aktywność własną dziecka. Pozycjonowanie w tej grupie polega głównie na dostosowaniu ogólnodostępnych urządzeń do indywidualnych potrzeb dziecka. Przykłady takich modyfikacji to:
- dopasowanie wysokości krzesełek i stolików;
- organizacja przestrzeni do zabawy w domu oraz na zewnątrz;
- dobór odpowiednich wózków spacerowych lub drobne przeróbki sprzętu.
Natomiast dzieci z poziomów III, IV i V GMFCS wymagają bardziej zaawansowanego sprzętu, który pozwoli na utrzymanie odpowiedniej pozycji ciała oraz da poczucie sprawczości (np. umożliwi lokomocję) , co stanowi istotny element ich rehabilitacji.
Są to m.in.:
siedziska,- pionizatory statyczne,
- pionizatory dynamiczne,
- wózki specjalistyczne,
- systemy do pozycjonowania w czasie snu,
- ortezy kończyn górnych, dolnych i tułowia.
www.childdevelopment.ca
W jakim celu ? (1,2,5)
Pozycjonowanie powinno być omawiane w przypadku każdego dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym, ponieważ odgrywa ono kluczową rolę w jego rozwoju.
Prawidłowe pozycjonowanie wpływa na postępy w rehabilitacji oraz w przypadku dzieci z poziomów GMFCS IV i V minimalizuje ryzyko problemów wtórnych w późniejszym wieku, takich jak zwichnięcie stawów biodrowych, czy rozwój skoliozy neurogennej.
Może również zmniejszać dolegliwości bólowe, ułatwiać komunikację, zdobywanie wiedzy oraz kontakt z rówieśnikami.
Odpowiednia opieka i pozycjonowanie 24 godziny na dobę to podstawowe czynniki wspierające proces rehabilitacji.
https://www.panorama-morska.pl/blog/blog-fizjoterapia/skolioza-co-to#
Jakie pozycje, kiedy zacząć? (1, 3,4)
Zaleca się, by pozycjonowanie obejmowało różne pozycje (sprzęt): pozycja leżąca, siedzenie w systemie pozycjonującym oraz pionizacja (min. 1 godzina dziennie).
Pozycjonowanie powinno być dostosowane do aktywności, które dziecko jest w danym momencie w stanie wykonać. Zadbać należy o:
- pozycję leżącą na brzuchu, którą dobrze jest wprowadzać jak najwcześniej (już od stwierdzenia pierwszych nieprawidłowości w rozwoju motorycznym). Nawet jeżeli dziecko samo nie przyjmuje jeszcze tej pozycji, należy ją stosować.
Jest ważna ze względu na rozwój poznawczy i widzenia, stymuluje funkcje podporowe, umożliwia zabawę i komunikację;
- pozycję siedzącą, którą można wprowadzać już w okolicach 6. miesiąca życia;
- pionizację, rekomenduje się zaczynać od ok. 12. miesiąca życia, czyli od momentu, w okolicach którego dzieci fizjologicznie osiągają pozycję pionową;
- pozycjonowanie nocne, do zastosowania którego mamy dostępne różne systemy, ułatwiające utrzymanie pozycji leżącej na plecach, na brzuchu, bądź na boku z zachowaniem jak najlepszej symetrii i osiowości ciała. Oczywiście wprowadzamy je stopniowo ze świadomością, że priorytetem jest, żeby dziecko w nocy miało efektywny sen.
Przykładowe systemy pozycjonowania w czasie snu:
https://www.sunrisemedical-group.com/products/leckey/sleeping/primo-sleep-system
https://jenx.com/dreama-24hr-positioning-system/
Nie ma jednej, najlepszej pozycji. Powinno się zapewnić, o ile jest to możliwe jak największą różnorodność pozycji w ciągu doby. Wraz ze wzrostem dziecka i zmianami funkcjonalnymi powinniśmy regularnie i na bieżąco ze specjalistami konsultować modyfikację używanych sprzętów i systemów pozycjonujących.
Literatura:
- https://beatawnuk.pl/
- Porter, D., Michael, S., & Kirkwood, C. (2008). Is there a relationship between preferred posture and positioning in early life and the direction of subsequent asymmetrical postural deformity in non ambulant people with cerebral palsy? Child: care, health and development, 35,5, 635-641
- Poutney, T., Mandy, A., Green, E & Gard, P. (2009). Hip subluxation and dislocation in cerebral palsy – a prospective study on the effectiveness of postural management programmes. Physiotherapy Research International, 14 (2), 116-127
- Paleg, G. S., Smith, B.A., & Glickman, L.B. (2013). Systematic Review and Evidence-Based Clinical Recommendations for Dosing of Pediatric Supported Standing Programs. Pediatric Physical Therapy, 232-247
- Blake SF ( 2015). Sleep positioning systems for children with cerebral palsy. Cochrane Databese for systematic reviews
- Gough M. ( 2019). Continuous postural management and the prevention of deformity in children with cerebral palsy: an appraisal. DMCN
- Stinson, M., Crawford, S., & Madden, E. (2021) Current clinical practice in 24-hour postural management and the impact on carers and service users with severe neurodisability
- Caroline Schmidt-Lucke et al. (2019) Effect of assisted walking-movement in patients with genetic and acquired neuromuscular disorders with the motorised Innowalk device: an international case study meta-analysis
- Livingstone R., Paleg G. (2013). Practice considerations for the introduction and use of power mobility for children
- Gericke T. (2006) Postural management for children with cerebral palsy: consensus statement
- Picciolini O., Albisetti W., Cozzaglio M., Spreafico F., Mosca F., Gasparroni V. (2009) ”Postural Management” to Prevent Hip Dislocation in Children with Cerebral Palsy
- Lourdes Macias-Merlo, Caridad Bagur-Calafat, Montserrat Girabent-Farrés & Wayne A. Stuberg (2015) Effects of the standing program with hip abduction on hip acetabular development in children with spastic diplegia cerebral palsy