Aktywność fizyczna, to wiele korzyści zdrowotnych: dla zdrowia fizycznego (kondycji i wytrzymałości), psychicznego i rozwoju poznawczego.
Ogólne zalecenia WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) to 1 godzina umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej dziennie, w tym trening siłowy 3 x w tygodniu.
Dzieci i młodzież z mózgowym porażeniem dziecięcym mają znacznie mniej aktywności fizycznej w porównaniu z rówieśnikami bez ograniczeń ruchowych- dotyczy to także dzieci samodzielnie chodzących. Konsekwencją jest pogłębienie/utrwalenie siedzącego (mniej aktywnego) trybu życia i w dłuższej perspektywie wtórne ograniczenia funkcji motorycznych, w tym lokomocji.
Większość badań dotyczących funkcji motorycznych dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym odnosi się do rehabilitacji i usprawniania, rzadko w kontekście rekreacji czy sportu.
Badania wskazują, że dzieci w wieku szkolnym z mózgowym porażeniem dziecięcym są zdecydowanie mniej zaangażowane w aktywności sportowe
Możliwość uczestniczenia w zajęciach sportowych zgodnie ze swoimi zainteresowaniami przynosi korzyści w wielu innych obszarach poza czysto fizycznym.
Uprawianie sportu, czy aktywności rekreacyjne to:
- okazja do nawiązania i rozszerzenia kontaktów społecznych, nawiązania przyjaźni, poczucia przynależności (przyjaźnie nawiązane w trakcie wspólnych ćwiczeń trwają także poza salą treningową)
- okazja do „treningu” niezależności dając poczucie sprawczości
- poprawienie jakości życia
- dużo radości (znana zależność między wysiłkiem fizycznym i wydzielaniem endorfin!)
- poprawa funkcji motorycznych przez uczestniczenie w zajęciach sportowych (np. poprawa wydolności chodu czy równowagi i koordynacji)
- zwiększenie zaangażowania i motywacji (w porównaniu z zajęciami indywidualnymi)
- uczenie wytrwałości i wyrabianie nawyków zdrowotnych ważnych w dorosłym życiu
Wyniki badań po raz pierwszy wskazują, że większość uprawianych sportów może poprawić sprawność funkcjonalną, jakość życia i koordynację u dzieci i nastolatków z mózgowym porażeniem dziecięcym (poziom GMFCS I-III).
Możliwość uczestniczenia w dostosowanych aktywnościach rekreacyjnych czy sportowych oparta jest na zaangażowaniu uczestników, ich motywacji, co przekłada się na jakość życia i kształcenie nawyków prozdrowotnych istotnych w dorosłym życiu.
Wśród badanych aktywności sportowych wymieniono: taniec, jazda rowerem (z koniecznymi dostosowaniami), pływanie, bieganie w ramie (frame running), wspinaczka, Nintendo (poprawa funkcji kończyn górnych), tenis, piłka nożna, sporty zimowe (jazda na nartach), gry video (poprawa koordynacji i równowagi).
Wnioski z badań wskazują potencjał i korzyści aktywności sportowych (zmodyfikowanych dyscyplin sportowych) dla populacji dzieci i młodzieży z mózgowym porażeniem dziecięcym i konieczność dalszych badań na większych grupach. Szczególnie grupa dzieci/młodzieży ze znacznymi ograniczeniami mobilności (GMFCS IV-V), poruszających się na wózkach wymaga opracowania strategii włączających w dostosowane aktywności rekreacyjny i sportowe.
Opracowanie: Liliana Klimont-Fjøsne, Senior tutor NDT Bobath
Poniżej wybrane teksty źródłowe:
- Novak I., McIntyre S., Morgan C., Campbell L., Dark L., Morton N., Stumbles E., Wilson S.A., Goldsmith S. A systematic review of interventions for children with cerebral palsy: State of the evidence. Dev. Med. Child Neurol. 2013;55:885–910. doi: 10.1111/dmcn.12246.
- Clutterbuck G.L., Auld M.L., Johnstonet L.M. SPORTS STARS study protocol: A randomised, controlled trial of the effectiveness of a physiotherapist-led modified sport intervention for ambulant school-aged children with cerebral palsy. BMC Pediatr. 2018;18:258. doi: 10.1186/s12887-018-1190-z.
- Clutterbuck G., Auld M., Johnston L. Active exercise interventions improve grossmotor function of ambulant/semi-ambulant children with cerebral palsy: A systematic review. Disabil. Rehabil. 2019;41:1131–1151. doi: 10.1080/09638288.2017.1422035.
- Lai B. Et al. Leisure-time physical activity interventions for children and adults with cerebral palsy: a scoping review DCMN 2020